Gövde Çekim Eki Alır Mı?
Bir Dil Felsefesi, Biraz Mizah, Biraz İçsel Çözümleme
—
1. Gövde Çekim Eki… Ciddiye Almalı Mıyız?
Hayatın her anında bir şeyler üzerine düşünüp de sonra birden anlamaya başladığınızda, beyninizin bir köşesinde “bu konuda bir şeyler yazmalıyım” düşüncesi belirir ya… İşte ben de tam o anlardan birinde bu yazıyı yazmaya başladım. Çünkü sevgili okur, bir gün arkadaş ortamında, “Gövde çekim eki alır mı?” diye sordum ve ortalık karıştı. Bunu kafama takmam çok zaman almadı. Dedim, “Buna bir açıklama getireyim.” Ama hem dil konusunda biraz bilgi vermek hem de mizahi bir üslupla süslemek şart oldu.
Önce hepimizin bildiği ve hafızalarımıza kazınan bir şeyi hatırlayalım: dilde anlam bazen çok ince farklarla şekillenir. Bir kelimenin ek alıp almaması, bir dil bilgisi kuralına bağlı olsa da, bazen “ya acaba bu kuralların dışına çıkabilir miyim?” sorusu insana bir nebze de olsa içsel huzur verir. Hani, “normalde almaz” denilen şeylere, “Peki ya alırsa?” diye bakma vakti. Ben de tam buna kafa yormaya başladım.
2. Dilin Sınırlarını Zorlamak mı? Yoksa Bilgisizlik mi?
Bana sorarsanız, “Gövde çekim eki alır mı?” sorusu, aslında her dilbilgisel sorudan daha fazlasını ifade ediyor. Aslında dilin kurallarını ne kadar anladığınızı sorgulayan bir nokta… Çünkü, arkadaş ortamında dil üzerine şaka yaparken, “Evet, gövde çekim eki alır, ama yalnızca ‘öğrenciyken’!” diye bir laf attım, herkes gözlüklerini takıp bana bakmaya başladı.
Gövde çekim eki alır mı? sorusunu aslında şunu demek istiyordum: “Dil bir yandan eğlenceli, bir yandan ise korkutucu.” Evet, sizlere de dilbilgisi derslerinden tanıdık gelen “Gövde çekim eki alır mı?” sorusu, aslında bir tür dil felsefesi. Hayır, gerçekten… Düşünün, bir kelimenin bir ek alıp almaması bile insanlar arasında ciddi münakaşalara yol açabiliyor. Bu yüzden dil kurallarını eğlenceli bir şekilde irdelemek bence pek de fena değil.
—
3. Gövde Çekim Eki, Nedir O Yani?
Şimdi, bu yazıyı okurken bende “E hani bu ne oluyor?” sorusu oluşuyordur. Tamam, hadi hemen açalım mevzuyu. “Gövde çekim eki” dedikçe, aslında kimse “ne bu ya?” demesin diye basitçe anlatmaya başlayayım.
Türkçede bir kelime, bir ek aldığı zaman o kelime bir tür değişim geçirir. O ek, o kelimeyi başka bir duruma sokar. Ancak, “gövde” denilen şey, dildeki bazı kurallarla yakından ilişkilidir. Aslında bizler konuşurken doğal olarak bu kuralları belirliyoruz, hatta bazen kuralları hiç bilmiyoruz ama böyle kullanıyoruz. Mesela, ‘gövde’ kelimesini duyduğunuzda aklınıza belki bir organ gelir. Ama dilde, kelimeye “gövde” ekini eklemek isteseniz, işler biraz değişir. Ama siz o ekle gerçekten bir kelimeyi değiştirir misiniz?
Daha net bir örnek vermem gerekirse… “Köydeki ev” gibi bir kullanımda ek alır, çünkü “ev” kelimesi hali hazırda bir nesneyi anlatıyor. Ama eğer biri “Köydeki gövde” dese… Hani, “Gövde çekim eki alır mı?” dedikçe herkesin yüzüne bir dehşet ifadesi yerleşse, sebep aslında bu. Dilin kuralları devreye girmiyor, çünkü bir kelimenin “gövde” olup olmaması bile, biraz da kullanım amacına göre değişiyor. Peki, ben neden bu kadar takıldım, diye sorarsanız… Çünkü ben her şeyi fazla düşünüyorum.
—
4. Arkadaşla Muhabbet – “Gövde Çekim Eki Alır Mı?”
Bir gün, bir kafede, İzmir’in en güzel kahvelerinden birini içerken, bu konu tekrar gündeme geldi. Tam şunu dedim: “Gövde çekim eki alır mı?” dedim ve… Gözler… Sürekli gözlerimle yüzleşme! Şaka şaka. İnsanlar bana “Bu ne biçim soru lan?” diye bakınca, konu şöyle şekillendi.
Ben: “Gövde çekim eki alır mı?”
Arkadaşım: “Eee? Ne demek yani? Çekim ekleri falan…”
Ben: “Bak şimdi, mesela diyelim ki kelimelere hep ek takıyoruz ama bu sefer ‘gövde’yi eklemeye çalışıyoruz. Ne olur?”
Arkadaşım: “Bu Türkçe mi? İnsanın dili bozulur, yemin ederim!”
Tabii, burada da dilin sınırları konusunda biraz kafalar karıştı. Ama gülüp geçtikten sonra fark ettim ki aslında tam olarak dilde neyin “normal” kabul edildiğini sorgulamak, çok eğlenceli bir mesele.
—
5. İçsel Düşüncelerim: Yavaşça Dönüyoruz, Arkadaşlar…
Şimdi biraz da iç sesime dönüyorum. Gövde çekim eki alır mı? sorusunu sormanın aslında gündelik hayatta nasıl bir çıkmazda olduğumuzu gösterdiğini anlamaya başladım. Bunu şaka yaparken söyledim, ama bir yanda da bilinçaltımda “Dilbilgisi canavarı” devreye girdi.
“Yok, bu soruyu sormamam gerekirdi.”
“Gerçekten mi?”
“Hayır, aslında her şeyin dilde bir yeri var. Her şey bir yerinde olmalı.”
“Bir dakika, gövde diye bir şey var mı? Yani bir gövde yok ki kelimeye eklenebilsin…”
Düşünün, bazen insanı düşündüren, ama gülümseten sorular da olabilir. “Gövde çekim eki alır mı?” sorusu da tam olarak böyle bir şey. Hani bazen düşünüp “acaba gereksiz bir şekilde çok fazla anlam yükledim mi?” sorusunu kendimize sormalıyız. Ama bazen bu sorular, hayatta neyin daha önemli olduğunu keşfetmek adına da eğlenceli olabilir.
—
6. Sonuç: Dil ve Mizah
Sonuçta, “Gövde çekim eki alır mı?” sorusu, dilin katı kurallarının bazen esnetilebileceği ya da bazen hiç esnetilemeyeceği bir konu… Ama eğlenceli olması, hiç de fena değil. Dilin bu kadar ciddi bir olgu olmasına karşın, ona yaklaşımımızda zaman zaman biraz daha esnek olmalıyız, değil mi?
Bunu yazarken aslında düşündüm… Dil bazen ne kadar derin olsa da, içinde mizah barındırabiliyor. Öyle ya, önemli olan kelimelerin bizlere ne ifade ettiğidir. Kimseye “Gövde çekim eki alır mı?” sorusunu sormayın, özellikle ciddi bir atmosferde, ama bazen de bu tip sorularla dilin güzelliklerini keşfetmek eğlenceli olabiliyor.
Eğer siz de benim gibi dilin kurallarına takılıp kalanlardansanız, belki de bir sonraki “Gövde çekim eki alır mı?” sorusuyla yüzleştiğinizde, kafanızı rahatça sallayarak bu soruya şöyle cevap verirsiniz:
“Alır, alır tabii.”